سه شنبه 20 آذر 1397 09:56

چهـل‌سـالگی؛ هنگامه‌ محـاسبه شعر انقلاب

 مصطفی محدثی خراسانی

صحبت از دفتر پرترانه‌ای است كه به قول شادروان قیصر امین‌پور در كوچه آفتاب پیدا شده است؛ شعر انقلاب اسلامی. ما 40 سال از پیروزی انقلاب را پشت سر گذاشتیم و درواقع از بین هنرهای موجود تنها شعر است كه از اولین روزهای انقلاب و حتی پیش از انقلاب در میدان بوده و ...


 مصطفی محدثی خراسانی 

در خواب شبی شهاب پیدا كردم
در رقص سراب آب پیدا كردم
این دفتر پرترانه را هم روزی
در كوچه آفتاب پیدا كردم
صحبت از دفتر پرترانه‌ای است كه به قول شادروان قیصر امین‌پور در كوچه آفتاب پیدا شده است؛ شعر انقلاب اسلامی. ما 40 سال از پیروزی انقلاب را پشت سر گذاشتیم و درواقع از بین هنرهای موجود تنها شعر است كه از اولین روزهای انقلاب و حتی پیش از انقلاب در میدان بوده و در تمامی مقاطع حساس لحظه به لحظه در انقلاب حضور داشته و به ثبت و ضبط ارزش‌های انقلاب پرداخته و توانسته این ارزش‌ها و آرمان‌ها را ضمن ثبت و ضبط به نسل‌های بعد انتقال بدهد. در یك كلام در بین تمامی هنرها اگر ما دنبال آینه‌ای باشیم كه تمام‌قد انقلاب اسلامی، ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب را در آن بتوانیم مشاهده كنیم، بدون تردید شعر است كه این تصویر شفاف را می‌تواند به ما ارائه بدهد. اكنون البته وقت آن رسیده كه ما به بررسی پرونده شكوهمند شعر انقلاب اسلامی بپردازیم و ارزیابی‌ای داشته باشیم از سیر تحول شعر انقلاب اسلامی و جایگاهی كه اكنون دارد. این نشست‌ها را دوستان ما در موزه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس با این ذهنیت و با این هدف پی افكندند. من بعضی نكات طرح‌شده در این جلسه برایم تازگی داشت، یكی از آن‌ها این بود كه انقلاب در مقطعی اتفاق افتاد و شكل گرفت که ده‌ها سال قبل آن نیما آزمون و خطاهای خودش را انجام داده بود و دقیقا در مقطعی كه به ثمردهی رسیده بود، مصادف شد با شعر انقلاب و انقلاب توانست تمام آن دستاوردهای مثبتش را به نحوی جذب كند و در پیشبرد شعر انقلاب به كار بگیرد. 
گفتند كه انقلاب كودتا نیست كه یك‌شبه اتفاق بیفتد. طبیعتا پیدا شدن سبك‌ها و جریان‌های ادبی ماندگار هم نیاز به زمان دارد و خلق‌الساعه اتفاق نمی‌افتد. درست است كه شعر و جریان‌های ادبی متاثر از گفتمان روز هستند اما نسبت آن‌ها با پیشینه‌ها و پشتوانه‌ها هست كه قدرت ایجاد سبك نو را به آن‎ها می‌دهد. با این توضیح طبیعتا هر جریان ادبی هر سبك ادبی قابل تبارشناسی است و ریشه‌ها و پیشینه‌ها و فاكتورهای آن را می‌شود شناخت. آقای قزوه از پیشگامان طرح این بحث هستند كه ما در حال رسیدن به سبك جدیدی در شعر فارسی هستیم كه از آن می‌شود به عنوان سبك انقلاب اسلامی نام برد. البته صفاتی كه ناجوانمردانه گاهی به شاعران انقلاب اطلاق می‌شود و با این حال از انصاف، نجابت و شرافت ذاتی انقلاب و شعر انقلاب هست كه ما دكتر شفیعی‌كدكنی را معلم شعر انقلاب می‌دانیم. این نكته ارزشمندی بود. من یک وقتی نگاه می‌کردم به مثنوی معروف استاد معلم:

روزی كه در جام شفق گل كرد خورشید
خوش روی نیزه‌ها گل كرد خورشید
تا ابیاتی كه:
از پا حسین افتاد و ما برپای بودیم
زینب اسیری رفت و ما برجای بودیم
كه به نوعی مواخذه تاریخ است و مواخذه خویشتن است كه چرا در مقابل این اتفاقات در طول تاریخ ایستادیم و سكوت كردیم. یاد شعر حلاج دكتر شفیعی‌كدكنی می‌افتادم كه می‌گوید: «آن موقع كه تو بالای دار بودی ما انبوه كركسان تماشا همراه ماموران معذور ایستادیم و تماشا كردیم» یعنی ردپا و تاثیری كه داشته را لازم است یادآوری کرد. در زمینه آسیب‌شناسی و خلاءهایی که رسانه‌ها و تریبون‌های رسمی از شاعران و فرهیختگان دارند باید گفت این‌ها  به عدم هوشیاری نظام فرهنگی ما و نداشتن مهندسی فرهنگی در طول دهه‌هایی كه پشت سر گذاشتیم، برمی‌گردد. در زمان جنگ ما فقط یكی دو كانال تلویزیونی داشتیم که ارتباط مردم با این‌ها بود و از ماهواره و شبكه‌های مجازی خبری نبود. آن زمان سرودهای انقلابی به دلیل كثرت پخش و نبودن صداهای متفاوت توانست تاثیرات عمیقی در جان مخاطب بگذارد. متاسفانه بعدها كه صداها متفاوت شد و رسانه‌ها متنوع شد به جای این‌كه ما بیشتر كار بكنیم كه در این صداهای جدید بتوانیم این طنین را نگه داریم، برعکس رها كردیم. جریان موسیقی دفاع مقدس بعد از جنگ رها شد. بنیاد حفظ آثار و نهادهای متولی دیگری به وجود آمد كه هنر انقلاب را مراقبت كند و امتداد بدهد اما منفعلانه برخورد كردیم و خودمان را برای هجومی كه خواسته یا ناخواسته در حوزه فرهنگ و هنر پیش می‌آمد، آماده نكردیم. به جای این‌كه تلاش چند برابری بكنیم، همان تلاش دوران دفاع مقدس و ابتدای انقلاب را در حوزه موسیقی و سرود را رها كردیم. امروز جریانی كه تبارشناسی شود و ریشه‌ها و پیوند آن با شكوه و عظمت موسیقی اوایل انقلاب و دفاع مقدس ردیابی شود را هرچه می‌گردم نمی‌توانم پیدا كنم. جریانی که شناسنامه، پشتوانه و این تبار را داشته باشد و طبیعتا این مساله نیازمند دلسوزی و هوشمندی و نهضتی در این حوزه است كه بتواند این خلأها را پركند و ما را به آن مداری كه باید در آن قرار داشته باشیم، برگرداند.

بیشتر بخوانید

  • همـــه عاشــــق بودیـــــم

    همـــه عاشــــق بودیـــــم

    تنگه ابوقریب؛ فیلم تحسین شده منتقدان و تماشاگران که در جشنواره فجر سال 96 با کاندید شدن در 11 بخش و دریافت 6 سیمرغ از جمله سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر نقش اول مرد برای امیر جدیدی و بهترین فیلم، توجهات زیادی را به خودش جلب کرد، اثری پر هیجان و غافل‌گیر‌کننده از یک فیلمساز آرام است!...

  • ذهنِ بیدار

    ذهنِ بیدار

    شاید پّربی‌راه نباشد اگر بگوییم خود آمریکایی‌ها دست کم از نیمه دوم قرن بیستم ...

  • درباره‌ یک چریک گمنام

    درباره‌ یک چریک گمنام

    دهه چهل و پنجاه تاریخ معاصر ایران پر است از ترورهای سیاسی، قیام مسلحانه و عملیات چریکی. ترور انقلابی ...

  • شعر؛ مهم‌ترین رسانه انقلاب

    شعر؛ مهم‌ترین رسانه انقلاب

    سحرگه رهروی در سرزمینی همی گفت این معما با قرینی كه ‌ای صوفی شراب آن‌گه شود صاف كه در شیشه بماند اربعینی

نظرات بینندگان

نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.

لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، موارد مغایر با آموزه‌های دین مبین اسلام باشد منتشر نخواهد شد.

نظر شما

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.